Przyswajanie języków przez dzieci wielojęzyczne jest procesem wielowymiarowym, obejmującym sferę emocjonalną, poznawczą, społeczną oraz lingwistyczną. Dzieci jednojęzyczne również najpierw rozwijają swoje umiejętności językowe. Jest to stopniowy proces przyswajania języka. To normalne, że dzieci wielojęzyczne mają różne kompetencje w każdym języku w różnych fazach rozwoju. Wraz ze wzrostem częstotliwości kontaktu z danym językiem w codziennym otoczeniu, rozwija się coraz głębsze zrozumienie obu systemów językowych (De Houwer, A. 2009, Kovács, Á. M. & Mehler, J. 2017, Paradis, J. 2019).

Dzieci wielojęzyczne rozwijają umiejętność przełączania się między językami (code-switching). Umiejętność ta zależy od kontekstu i jest normalną częścią rozwoju językowego. Intensywność i częstotliwość używania języka oraz jakość nauczania językowego to kluczowe czynniki wpływające na związek między wielojęzycznością a funkcjami poznawczymi. Nauka kilku języków często wiąże się z korzyściami poznawczymi, takimi jak lepsze umiejętności rozwiązywania problemów i wydajniejsza pamięć robocza. Rodzice, którzy konsekwentnie mówią do dziecka w swoim języku, ułatwiają mu rozróżnianie języków i rozwijanie umiejętności swobodnego dostosowywania się do rozmówców. Jednocześnie przyjazne nastawienie w środowisku rodzinnym do języka i kultury otoczenia sprzyja łatwiejszej adaptacji w przedszkolu i dalszej edukacji. Takie warunki pomagają dziecku odnaleźć się w wielojęzyczności i zanurzyć się w niej (Kovács, Á. M., & Mehler, J. 2017, Bialystok, E. 2017).

Nauczyciele, którzy uznają i wspierają wielojęzyczność swoich uczniów, tworzą lepsze środowisko nauki i wspierają procesy uczenia się w atmosferze akceptacji. Promowanie wielojęzyczności w szkole pomaga przełamywać bariery językowe oraz kulturowe i wzmacnia poczucie przynależności młodych ludzi, co może prowadzić do lepszej integracji. Niewidzialność języków odziedziczonych, jak również zakazy posługiwania się nimi w szkole, mogą prowadzić do konfliktów tożsamościowych i doświadczeń dyskryminacji. Praktykowana wielojęzyczność jest istotnym podejściem sprzyjającym dobrostanowi i procesom rozwojowym dzieci w szkole (Cummins, J. 2000, Gogolin, I. 2016, Paradis, J. 2019).

Kultywowanie języka odziedziczonego przez dziecko wynika z naturalnej potrzeby rodziców, aby komunikować się z dziećmi w języku, który jest im emocjonalnie bliski. Kompetencje pedagogiczne rodziców są często zakorzenione w języku, w którym sami dorastali. Ich zdolności poznawcze i emocjonalne, które stanowią podstawę więzi z dzieckiem, najlepiej wyrażają się w ich języku ojczystym. Promowanie języka ojczystego wzmacnia pewność siebie dziecka, zwiększa jego elastyczność komunikacyjną i przyczynia się do poszerzenia zrozumienia różnych kultur (Cummins, J. 2000, Schwartz, M. & Verschik, A. 2013).

Każdy język jest skarbem! Zarówno język ojczysty, jak i język otoczenia odgrywają decydującą rolę w rozwoju emocjonalnym, poznawczym i społecznym dziecka. Silne podstawy językowe w języku ojczystym wspierają późniejszą naukę drugiego języka i wzmacniają więzi emocjonalne w rodzinie. Dzieci przyswajają języki w sposób naturalny, bez świadomej nauki, o ile otrzymują wystarczającą ilość atrakcyjnych, sytuacyjnych i zakotwiczonych emocjonalnie bodźców językowych (inputu). Nie stanowi to dla nich nadmiernego obciążenia, lecz wspiera ich rozwój i pozwala w pełni rozwinąć potencjał językowy (Paradis, J. 2019, Szelc, A. 2018).

Język ojczysty dziecka jest cennym dziedzictwem kulturowym i rodzinnym. Prawo do komunikowania się we własnym języku również w przestrzeni publicznej jest zapisane w ustawie zasadniczej (Grundgesetz) i nikt nie może być dyskryminowany ze względu na swój język lub pochodzenie. Prawo do własnego języka jest również chronione przez międzynarodowe umowy i konwencje takie, jak Artykuł 3 Ustawy Zasadniczej (równe traktowanie), Powszechna Deklaracja Praw Człowieka (1948), Europejska Konwencja Praw Człowieka (1950), Europejska Karta Języków Regionalnych lub Mniejszościowych (1992) (Schneider, S. 2015, Cummins, J. 2017).

Jednoczesna nauka dwóch języków nie ma negatywnego wpływu na rozwój poznawczy dzieci i ich wyniki w szkole. Wręcz przeciwnie, dzieci wielojęzyczne często wykazują większą gotowość do zmiany perspektywy, co może ułatwiać im naukę. Ważną rolę w ich adaptacji odgrywa wspierające środowisko szkolne i jakość nauczania języków. W testach językowych dzieci te często osiągają wyniki równie dobre lub lepsze niż dzieci jednojęzyczne, zwłaszcza jeśli otrzymują dobre wsparcie w obu językach (Bialystok, E., & Barac, R. 2019, Grosjean, F., & Li, P. 2020, Piske, T. 2020).

Jednoczesna nauka obu języków sprzyja zarówno rozwojowi językowemu, jak i poznawczemu dziecka. Język odziedziczony wzmacnia więź dziecka z rodziną oraz jego tożsamość kulturową. Ponadto solidna podstawa w języku ojczystym sprzyja skutecznej nauce drugiego języka, np. niemieckiego. Zaniedbanie języka ojczystego może spowodować, że dzieci utracą dostęp do swoich tradycji i historii rodziny. Utrata języka ojczystego może utrudniać komunikację w rodzinie, zakłócać relacje i wywoływać poczucie międzypokoleniowego wyobcowania (Szelc, A. 2018, Heinz, A., Kluge, U. & Lüdecke, D. 2016).

Wielojęzyczność nie jest bezpośrednio powiązana z zaburzeniami rozwoju językowego. Dzieci dorastające w środowisku dwujęzycznym mogą – podobnie jak ich jednojęzyczni rówieśnicy – wykazywać zaburzenia mowy, jeśli występują u nich inne czynniki ryzyka. Zaburzenie rozwoju językowego stwierdza się wtedy, gdy dziecko ma trudności z osiągnięciem kompetencji językowych typowych dla swojej grupy wiekowej w obu językach. Taka sytuacja wymaga diagnozy i terapii logopedycznej. W trakcie procesu przyswajania drugiego języka mogą pojawić się specyficzne cechy mowy, które są sygnałem naturalnych procesów rozwojowych, wynikają ze zbyt krótkiego czasu kontaktu z drugim językiem lub niewystarczającej ilości bodźców językowych (inputu). W takich przypadkach zaleca się wsparcie językowe (pedagogiczne), a nie terapię kliniczną (Bialystok, E. 2007, Kesper, J. 2008).

• Bialystok, E. (2017). The bilingual brain: And what it tells us about the science of language. Basic Books.
• Bialystok, E., & Barac, R. (2019). Cognitive and Linguistic Benefits of Bilingualism: From Theory to Practice. In Language Learning and Development (Vol. 15, Issue 3, pp. 225-242).
• Cummins, J. (2000). Language, Power and Pedagogy: Bilingual Children in the Crossfire. Multilingual Matters.
• Cummins, J. (2017). Educating Multilingual Children: A Critical Perspective. Multilingual Matters.
• De Houwer, A. (2009). Bilingual First Language Acquisition. Multilingual Matters.
• Grosjean, F. (2017). Bilingual: Life and Reality. Harvard University Press.
• Grosjean, F., & Li, P. (2020). The Psycholinguistics of Bilingualism. John Wiley & Sons.
• Heinz, A., Kluge, U., & Lüdecke, D. (2016). Transkulturelle Aspekte psychischer Erkrankungen. Berlin: Springer.
• Kesper, J. (2008). Sprachentwicklung bei Mehrsprachigkeit. Zeitschrift für Sprachheilpädagogik. (Dieser Titel ist auf Deutsch und nicht auf Englisch.)
• Kovács, Á. M., & Mehler, J. (2017). Cognitive Advantages of Bilingualism: A New Perspective. Trends in Cognitive Sciences.
• Paradis, J. (2011). The Development of Simultaneous Bilingualism. In K. E. Miller & L. E. Marsh (Eds.), The Bilingual Family: A Handbook for Parents (pp. 123–139). Cambridge University Press.
• Paradis, J. (2019). Bilingualism and Deafness: On Language Contact in the Bilingual Mind. Cambridge University Press.
• Piske, T. (2020). Deutsch- und Englischleistungen von Kindern mit und ohne Migrationshintergrund im bilingualen Unterricht und im Fremdsprachenunterricht: Ein Vergleich. In A. Ballis & N. Hodaie (Hrsg.), Perspektiven auf Mehrsprachigkeit: Individuum – Bildung – Gesellschaft (S. 95-115). Berlin: De Gruyter.
• Rocławska-Daniluk, M. (2011). Dwujęzyczność a rozwój mowy dzieci w wieku przedszkolnym.
• Schneider, S. (2015). Multilingualism and the Politics of Language. Oxford University Press.
• Schwartz, Mila & Verschik, Anna (Eds.) (2013). Successful Family Language Policy: Parents, Children and Educators in Interaction. Dordrecht: Springer
• Szelc, A. (2018). Multilingualism in Early Childhood Education: A Polish Perspective.
• Allgemeine Erklärung der Menschenrechte (1948)
• Europäische Menschenrechtskonvention (1950)
• Europäische Charta der Regional- oder Minderheitensprachen (1992)